Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao dù học mãi mà điểm tiếng Anh trắc nghiệm vẫn chẳng khá hơn là bao? Tôi cũng từng thắc mắc điều đó, nhất là khi chứng kiến học sinh ở TP.HCM – nơi vốn nổi tiếng là “tâm chấn” của luyện thi – liên tục mắc những lỗi rất cơ bản. Không phải vì các bạn ấy dốt đâu, mà là do cái cách chúng ta học – học để thi, học kiểu “cày đề”, học mẹo hơn là học bản chất.
Và rồi kỳ thi THPT Quốc gia đến gần, áp lực đè nặng, các bạn lao vào trung tâm luyện thi, học theo đề minh họa… nhưng sai vẫn cứ sai. Tại sao? Bạn sẽ thấy rõ hơn khi chúng ta cùng bóc tách từng lỗi sai phổ biến và những nguyên nhân gốc rễ đằng sau chúng.
Không đọc kỹ câu hỏi và chọn đáp án vội vàng
Bạn biết cảm giác đó mà – khi làm bài trắc nghiệm tiếng Anh, nhìn thấy từ quen quen, đoán đại đáp án, rồi chuyển sang câu tiếp theo cho kịp giờ. Nhưng chính cái “quen quen” đó mới là bẫy. Một học sinh lớp 12 tôi từng dạy đã rơi vào đúng tình huống này trong đề thi THPT Quốc gia năm ngoái. Câu hỏi yêu cầu chọn từ gần nghĩa với “hardly”, và bạn ấy chọn ngay “diligently” vì… học ở trung tâm nói “hard” là “chăm chỉ”. Mất nửa điểm vì không đọc kỹ, và vì không để ý từ “hardly” mang nghĩa phủ định hoàn toàn.
Tôi thấy nhiều bạn đọc đề theo kiểu “lướt sóng” – chỉ bắt keyword, không quan tâm cấu trúc ngữ nghĩa hay bối cảnh. Đó là lý do vì sao dù kiến thức ngữ pháp bạn có thể khá ổn, nhưng điểm vẫn không cao. Thực tế, đề thi hiện nay (kể cả đề minh họa) hay cài cắm câu hỏi mẹo và đáp án bẫy rất tinh vi – nếu bạn không tập trung, rất dễ đánh dấu sai chỉ vì một từ nhỏ xíu.
Mẹo tôi thường khuyên học trò là đọc nhanh lần 1 để nắm ý chính, nhưng bắt buộc đọc kỹ lại trước khi chọn đáp án cuối cùng. Không nên “tự tin thái quá”, vì một giây chủ quan đôi khi bằng cả chục giờ ôn luyện đổ sông. Và quan trọng là – hãy luyện thói quen rà lại đáp án như một bước không thể thiếu, đặc biệt trong 10 phút cuối giờ thi. Tin tôi đi, nó cứu điểm cho bạn nhiều hơn bạn tưởng.
Hiểu sai cấu trúc ngữ pháp do học tủ
Bạn thấy rất thường: học tủ vài công thức rồi áp nó vào mọi câu, kết quả là đọc sai mệnh đề quan hệ, áp dụng nhầm thì trong câu điều kiện loại 2, hoặc viết lại bị động sai trật tự từ. Ví dụ đơn giản: bạn nhớ “if + V2 → would” nhưng quên phân biệt giả định hiện tại hay quá khứ — thế là chọn đáp án sai trong câu hỏi về giả thiết. Bạn cũng dễ bị lừa bởi relative clause khi chỉ tra từ khóa mà không kiểm tra antecedent (ai/điều gì đang được nói). Đề thi bẫy này thường dựa vào sai công thức nhỏ thôi, nhưng mất điểm thì rõ.
Bạn nên ôn theo nguồn đáng tin: Tiếng Anh 123, Moon ESL (và luyện bài tập phân loại: mệnh đề, điều kiện, bị động riêng rẽ). Mẹo thực tế: khi gặp mỗi câu, hãy tách cấu trúc chính — xác định chủ ngữ, động từ chính, rồi đối chiếu công thức; nếu thấy bất đồng nhỏ, dừng lại và phân tích thêm (đừng vội). Việc này cứu bạn khỏi nhiều lỗi “học tủ” hơn bạn tưởng.
Không phân bổ thời gian hợp lý
Bạn có bao giờ rơi vào cảnh làm được 45 câu rồi nhìn đồng hồ chỉ còn 5 phút? Tôi từng thấy không ít bạn khá tiếng Anh nhưng vẫn rớt điểm oan vì đơn giản: không kiểm soát được tốc độ làm bài. Có bạn thì chăm chăm “xử” phần đọc hiểu trước vì sợ hết thời gian, có bạn lại đi theo chiều ngược lại – từ câu dễ đến khó – rồi bị “kẹt” ở phần cuối. Cả hai kiểu đó đều có rủi ro nếu bạn không có một kế hoạch rõ ràng ngay từ đầu.
Cá nhân tôi hay chia thời gian kiểu này (và nó hiệu quả lắm):
- 20 phút đầu cho phần ngữ pháp – từ vựng – chức năng giao tiếp (tầm 30 câu).
- 30 phút kế tiếp để đọc hiểu, từ câu ngắn đến đoạn dài.
- 10 phút cuối cùng: soát lại toàn bộ, tập trung các câu khoanh bừa hoặc còn phân vân.
Bạn nên thử áp dụng với đề minh họa của Bộ năm 2024. Không chỉ để luyện kiến thức, mà còn để luyện… đồng hồ. Tin tôi đi, thời gian là thứ “đề thi” ngầm mà nếu bạn không biết cách chơi với nó, bạn sẽ là người bị loại trước tiên.
Không kiểm tra lại bài trước khi nộp
Tôi từng chứng kiến một học sinh ở trung tâm thi thử trên máy, làm khá trôi chảy, thậm chí còn dư 4 phút. Nhưng bạn ấy… bấm nộp luôn. Kết quả? Bỏ sót tận 2 câu chưa chọn đáp án. Và đau hơn nữa là 1 câu khác bị đánh nhầm phương án B thay vì D — chỉ vì rê chuột lệch một ô. Những lỗi kiểu vậy không nằm ở kiến thức, mà ở chính sự chủ quan vào phút cuối.
Bạn thấy đấy, trong bài thi trắc nghiệm online, không kiểm tra lại giống như… chạy marathon 42 cây nhưng quên giơ tay về đích. Mất điểm lãng xẹt. Vậy nên, tôi luôn nói với học trò mình: 3 phút cuối là “vùng sinh tồn”. Đây là checklist bạn nên thuộc lòng:
- Lướt nhanh toàn bộ bảng đáp án xem có câu nào bỏ trống không.
- Kiểm tra lại những câu bạn từng phân vân (đánh dấu sao nếu có thể).
- Soát lại kỹ phần dễ bị sai thao tác: đánh nhầm ô, chưa lưu chọn.
Những thao tác này chỉ vài chục giây mỗi bước, nhưng bạn sẽ thấy nó cứu điểm cho bạn theo đúng nghĩa đen. Đừng để một cú click chuột… xóa sạch 2 tháng ôn luyện chỉ vì bạn quên nhìn lại.
Dịch từ vựng theo nghĩa đen, không theo ngữ cảnh
Tôi từng gặp nhiều bạn học sinh dịch “run out of time” là “chạy ra khỏi thời gian” – nghe vừa buồn cười vừa… đau lòng. Lỗi này không hề hiếm, đặc biệt khi bạn học từ vựng theo kiểu liệt kê từng nghĩa đơn lẻ mà không hề để ý ngữ cảnh. Khi gặp một đoạn đọc hiểu trong đề thi, não bạn tự động bật chế độ “dịch từng chữ”, và thế là mọi thứ vỡ vụn.
Bạn nên tập đoán nghĩa từ qua ngữ cảnh – điều này giúp não bạn “chạy logic” thay vì chỉ tra từ. Ví dụ, nếu trong đoạn có câu “After several delays, the project finally took off”, bạn sẽ hiểu “took off” không phải “cất cánh” thật, mà là “bắt đầu phát triển mạnh”. Tôi thường khuyên học trò đọc báo tiếng Anh trên VnExpress International mỗi ngày 10 phút – đủ để quen với cách người bản ngữ dùng collocations và phrasal verbs.
Hãy nhớ, ngữ cảnh chính là “bản đồ” dẫn bạn đến nghĩa thật. Dịch theo nghĩa đen chỉ khiến bạn đi lạc – và đôi khi, mất điểm một cách rất đáng tiếc.
Không nắm vững dạng câu hỏi đọc hiểu
Tôi thấy nhiều bạn học sinh làm bài đọc hiểu cứ chọn cảm tính – đọc lướt đoạn, thấy từ nào quen là khoanh. Nhưng thực tế, bài đọc trong đề thi THPT (nhất là đề minh họa gần đây) chia rất rõ ba dạng câu hỏi: (1) tìm thông tin chi tiết, (2) suy luận ngữ cảnh, và (3) xác định ý chính hoặc tiêu đề. Nếu bạn không biết mình đang đối diện với dạng nào, bạn sẽ dễ bị “xoáy” vào đáp án bẫy.
Tôi thường khuyên các bạn: hãy đọc câu hỏi trước khi đọc bài. Dạng “tìm thông tin” thì dùng kỹ thuật scanning – rà nhanh theo từ khóa; còn dạng “ý chính” thì nên skimming – đọc phần mở đầu và kết luận để nắm khung nội dung. Với câu hỏi suy luận, bạn phải để ý từ nối, ngữ nghĩa ẩn, và cả thái độ của tác giả.
Một mẹo nhỏ: luyện với các bài đọc thật từ đề Bộ hoặc đề thi thử chuẩn, chứ đừng chỉ đọc các đoạn rời rạc trên mạng. Bởi đọc hiểu không phải là “đọc nhanh” – mà là đọc có chiến thuật. Bạn sẽ thấy, chỉ cần thay đổi cách tiếp cận, điểm phần này tăng lên đáng kể.
Chủ quan với kiến thức cơ bản: thì, mạo từ, giới từ
Bạn có bao giờ rơi vào tình huống này không: làm bài thi xong xuôi, thấy khá ổn, nhưng khi so đáp án thì trượt mất điểm vì quên thêm “s” ở thì hiện tại đơn, hay nhầm “in” thành “on” trong giới từ thời gian? Nghe có vẻ ngớ ngẩn, nhưng tôi dám chắc ít nhất một lần bạn từng bị như thế. Tôi thấy học sinh miền Bắc thường mạnh phần cấu trúc phức, nhưng lại sơ suất mạo từ “a/the”; trong khi học sinh TP.HCM hay học tủ theo mẹo nên dễ nhầm lẫn với đại từ phản thân hay giới từ “in/on/at” – toàn những thứ rất cơ bản, nhưng cũng rất dễ quên.
Điều bạn cần không phải là học lại từ đầu, mà là ôn lại đúng cách. Tôi thường khuyên học trò luyện phần này bằng app có phản hồi nhanh như ELSA Speak hoặc Duolingo – vừa tiện, vừa không nhàm. Và quan trọng hơn hết, bạn nên “gắn thói quen kiểm tra lại chi tiết nhỏ” như một phần cố định trong mỗi lần luyện đề. Tin tôi đi, mất điểm vì sai mạo từ còn tức hơn là sai câu điều kiện loại 3 đấy.
Bị tâm lý thi, mất bình tĩnh khi gặp câu khó
Bạn biết không, kể cả học sinh học giỏi hay luyện đề trăm lần vẫn có thể “khựng” lại khi gặp một câu đọc hiểu lạ hoắc hoặc một idiom chưa từng thấy. Rồi từ đó, cả mạch làm bài bị chệch. Tôi từng chứng kiến một học sinh ở TP.HCM – cực kỳ chắc ngữ pháp – nhưng khi đi thi IELTS lần đầu, bạn ấy rơi vào trạng thái “đóng băng” sau một câu listening bị hụt. Không sai kiến thức, mà sai… tâm lý.
Thầy Quang bên IELTS Fighter từng chia sẻ một cách cực hay mà tôi thấy rất hiệu quả: nếu não bạn bị “lag”, hãy dừng 10 giây – nhắm mắt, hít sâu, rồi thở thật chậm. Đơn giản vậy thôi nhưng giúp bạn “reset” lại nhịp tim, kéo não trở về trạng thái tập trung. Cái này tôi áp dụng luôn cả khi đi họp hoặc trình bày trước đông người – cực kỳ hiệu quả.
Bạn cũng nên tập luyện trong môi trường thi thật – tức là canh thời gian, giới hạn áp lực, không dừng giữa chừng. Và nhớ: mỗi câu khó không đáng để bạn đánh mất 10 câu dễ phía sau. Đừng để một cú trượt nhẹ kéo theo cả một hiệu ứng domino. Bình tĩnh vẫn luôn là kỹ năng “ăn điểm” mà ít ai dạy kỹ.
